فرهنگ اعتباري به دلايل مختلف، نقش و جايگاه ويژه‌اي در نظام اقتصادي يک کشور دارد. دسترسي آسان و عادلانه مردم به خدمات مالي و اعتباري يکي از مولفه‌هاي مهم توسعه و رشد اقتصادي به حساب مي‌آيد. اين امر زماني محقق مي‌شود که فرهنگي اعتباري - سياسي در جامعه حاکم باشد. در تمام اقتصادهاي دنيا يک اصل پذيرفته شده وجود دارد مبني بر اينکه گسترش بنگاه‌هاي اقتصادي کوچک و متوسط به عنوان ستون فقرات اقتصاد، لازمه توسعه اقتصادي، سرمايه‌گذاري و اشتغال است.
بحث فرهنگ اعتباري در ايران زماني واقعيت وجودي خود را نشان مي‌دهد که بانک مرکزي از حجم بالاي مطالبات بانکي و رشد 40 هزار ميليارد توماني آن خبر مي‌دهد. رئيس شرکت مشاوره رتبه‌بندي ايران نيز مدعي است که مي‌تواند با گذشت دو سال از فعاليت شرکت مطابق آمار بانک جهاني پيش رفته و 30 تا 40 درصد از مطالبات بانکي را با مديريت رتبه‌بندي اعتباري کاهش دهد! محمد جليلي شروع سه ماهه از فعاليت جدي شرکت را زمان مناسبي براي ارائه آمار درخصوص چگونگي عملکرد آن ندانست براي تشريح دلايل تاخير در شروع فعاليت شرکت با فاصله زماني دو سال از ثبت آن و اينکه تا چه حد اين شرکت مي‌تواند بر پايه هدف تاسيس، جلوي کلاه برداري‌هاي تسهيلاتي را بگيرد با تهران‌امروز به گفت‌و‌گو نشست.
علت اين همه تاخير در استفاده از نرم‌افزار شرکت اعتبار‌سنجي چه بود، در حالي که تمام بانک‌ها و بيمه‌ها سهامدار اين شرکت هستند؟
بانک‌ها از ابتداي فعاليت در نظام بانکي با شيوه اعتبارسنجي آشنا و فعال بودند هر چند در اين زمينه ضعف‌هايي داشتند اما اين شرکت با راه‌اندازي سيستم اعتبار‌سنجي ملي سعي دارد تا اين ضعف‌ها را برطرف کند. اگر دقت کنيد خلأ نظام پرداخت اعتبار بانک‌ها نداشتن سيستمي واحد براي هم پوشاني اعتبارات پرداخت شده به يک فرد و تشخيص خوش‌حساب يا بدحساب بودن فرد تسهيلات گيرنده است بنابراين اين شرکت يک روند اطلاعاتي مناسبي را ايجاد مي‌کند تا از اين طريق همکاري بانک‌ها بيشتر شود.
شركت از آغاز فعاليت چه اقدام موثري انجام داده است؟
از بهمن‌ماه سال قبل اين سامانه افتتاح شد و تا به امروز همه بانک‌هاي دولتي به‌صورت منظم در حال گزارش‌دهي به اين سيستم هستند. از اول مهر نيز بانک‌ها گزارشات اعتباري خود را از اين شرکت دريافت کردند. به عنوان نمونه بانک مسکن 2300 گزارش اعتباري از اين شرکت دريافت کرد.
گزارشات دريافتي بانک‌ها چه کمکي به بانک‌ها مي‌کند؟
به‌صورت معمول پنج نوع گزارش اعتباري استاندارد در جهان وجود دارد و سيستم نرم‌افزاري اعتبار‌سنجي ما هم تمام اين گزارش‌ها را تهيه مي‌کند و بر پايه اين پنج نوع گزارش بانک تصميم مي‌گيرد که چه تسهيلاتي بدهد.
وضعيت ترازنامه و وضعيت اقتصادي بانک مشخص مي‌شود. گزارش‌هاي مالي براي اعتبارسنجي به کار برده مي‌شود. قرار بود سامانه اعتبارسنجي شش ماهه تشکيل و فعال شود تا بتواند بحث مطالبات معوق را ساماندهي کند اما اين مساله با تاخير زيادي روبه‌رو شد.
در اعتبار‌سنجي تنها بحث گزارشات نيست. طراحي سيستم‌هاي اعتبار‌سنجي چند سال زمان مي‌خواهد و هم‌اکنون در حال گذارندن روند طبيعي فرآيند هستيم. چرا که اين فرآيند اعتبار‌سنجي به سختي انجام مي‌شود. البته بانک مرکزي زمان شش ماهه را مطرح کرد تا کار سرعت بيشتري بگيرد اما در واقع راه‌اندازي سامانه اعتبار‌سنجي با توجه به اينکه زير‌ساخت مي‌خواهد و از لحاظ فرهنگي و فني نياز به بستر‌سازي دارد يک فرآيند پنج تا هفت ساله نياز دارد و ما داريم روند طبيعي کار را مي‌گذرانيم.
تاسيس و آغاز به کار شرکت چقدر زمان برد و از کي شروع کرديد؟
از زمان ثبت شرکت آبان 85 شروع به کار کرديم و دو سال و نيم سيستم را به نتيجه رسانديم اما اين سيستم بايد نهادينه و کاربردي شود. اينکه در همه حوزه‌ها کارکرد ايجاد کند. از طرفي بانک‌ها براي نزديک شدن به هم به زمان نياز دارند اما شما توجه داشته باشيد ما چون در حال بنا نهادن يک سيستم جديد در ايران هستيم در ابتدا هم با مشکلات زيادي روبه‌رو هستيم و هم به‌هر حال مقاومت‌هايي در اين خصوص وجود دارد. ضمن اينکه داريم تلاش مي‌کنيم اساس قوي و قدرتمندي بچينيم که در آينده با مشکل روبه‌رو نشويم.
سيستم اعتبار‌سنجي با مطالبات معوق چه ارتباط با هم دارند؟
اعتبار‌سنجي با مطالبات معوق ارتباط مستقيم دارد. آمار بانک جهاني حاکي از اين است که بانک‌ها با سيستم اعتبار‌سنجي طي زمان طولاني مي‌توانند 30 تا 40 درصد حجم مطالبات معوق را کاهش دهند.
اما تجربه نشان داده در ايران برنامه‌هاي بلند مدت در عمل عقيم مي‌ماند؟
بالاخره بايد از يک جايي براي تغيير اين فرهنگ غلط شروع کرد. اين حساب‌ها و بدهي‌ها که يک روزه درست نشده‌اند و در زماني طولاني جمع شد‌ه و اين حساب‌ها را تشکيل داده‌اند. بنابراين نمي‌توان تصور کرد که يک مشکل که نتيجه سال‌هاست در مدت يک روز و دو روز به نتيجه برسد.
اين سيستم پيشنهادي شما چگونه مي‌تواند اين مساله را کنترل کند در حالي که به‌واسطه اينکه در بحث پرداخت تسهيلات در ايران نيروي انساني تاثير زيادي دارد و مي‌تواند به راحتي تمام اين سيستم‌ها را بي‌اثر کند. شما وجود برخي مناسبات که سبب تسريع و دور زدن قوانين در ايران مي‌شود را که رد نمي‌کنيد؟
شما مطمئن باشيد که اين سيستم برکنترل مطالبات بانکي اثرگذار است.
چگونه، به هر حال هيچ کس خودش را نفي نمي‌کند؟
کنترل به اين شکل مي‌تواند انجام شود که مشتريان پر ريسک و کم ريسک شناسايي مي‌شوند و بر اين اساس آنها براي دريافت تسهيلات اولويت‌بندي مي‌شوند ضمن اينکه وجود سيستم کنترلي باعث اصلاح رفتار مي‌شود چرا که ذات کنترل باعث اصلاح رفتار مي‌شود. نمونه عيني آن هم بستن کمربند در خودرو بود که نيروي انتظامي بر آن کنترل مي‌کرد.
البته من اعتقاد دارم به دليل نبود سيستم تشويقي و تنبيهي هستند افراد توانمندي که تسهيلات مي‌گيرند و تمايلي به باز پرداخت آن ندارند.
ما پيش‌بيني کرديم کساني که به موقع پرداخت مي‌کنند تشويق شوند، به اين شکل که وقتي پرداختي‌ها به‌موقع باشد دفعه بعد با بوروکراسي سازماني، کمتر تسهيلات دريافت مي‌کند.
اين بحث مطرح شده که در اين سيستم اشخاص حقيقي و حقوقي که از يک بانک تسهيلات بگيرند نمي‌توانند از بانک ديگر تسهيلات دريافت کنند؟
خير اينچنين نيست. اگر فرد ي بنگاه اقتصادي ايجاد ‌کند و خوش‌حساب باشد مي‌تواند از بانک‌هاي ديگر تسهيلات بگيرد چرا که وي با ايجاد اشتغال به نفع سيستم بانکي کار مي‌کند. بحث ما بر سر مشتريان بدحسابي است که از چند بانک تسهيلات مي‌گيرند و پس نمي‌دهند. بله، خزانه بانک روي اين افراد قفل مي‌شود و ديگر بايد با تسهيلات بانکي خداحافظي کنند. من فکر مي‌کنم مطالبات معوق در ايران بيشتر فقط مشکل فرهنگي دارد و اين مساله يکي از عوامل مهم درخصوص وقوع آن است. در غير اين صورت چرا کسي بايد تسهيلات بگيرد اما پرداخت نکند. ما بيشتر روي بحث فرهنگي آن کار مي‌کنيم.
پس شما فرهنگ‌سازي مي‌کنيد و ديگر هيچ و اگر براي فرهنگ‌سازي ديگر به سيستم و سازماندهي نياز نداشتيد بايد به روش ديگري عمل مي‌کرديد.
نه ما براي فرهنگ‌سازي نياز به ابزار داشتيم و گزارش‌دهي مانع از اين مي‌شود که کسي کلاهبرداري کند و همين خودش فرهنگ‌سازي است.
آماري از اينکه چقدر اين شرکت جلوي کلاهبرداري‌ها را گرفته است داريد؟
براي ارائه آمار کمي زود است. بايد يکي، دو سال بگذرد بعد گزارش سالانه از گزارشات ارائه شده توسط بانک‌ها تهيه شود آن وقت مي‌توانيم گزارش آماري منتشر کنيم. ما از مهر ماه شروع به دريافت گزارش کرده‌ايم.
منبع: تهران امروز, 21 آبان 1388