جمعه 26 مرداد 1397   02:10:44
اعتبار سنجی : ایجاد اطمینان
نشریات و مقالات
26ارديبهشت1397اهمیت توسعه صنعت گزارشگری اعتباری در ایران

اهمیت توسعه صنعت گزارشگری اعتباری در ایران

تسهیم اطلاعات درباره تعهدات و ویژگیهای وام گیرندگان می تواند تاثیرات مهمی بر فعالیت بازارهای اعتبار در بر داشته باشد.

اولاً، تسهیم اطلاعات اعتباری، دانش بانکها را درباره ویژگیهای متقاضیان تسهیلات افزایش می دهد و این امکان را فراهم می کند که پیش بینی دقیق تری درباره احتمالات بازپرداخت انجام شود. ثانیاً موجب می شود کارمزدهایی که بانکها بابت کسب و جمع آوری اطلاعات از مشتریان دریافت می کنند، کاهش یابد. ثالثاً تسهیم اطلاعات اعتباری به عنوان ابزاری برای ایجاد نظم در عملکرد و رفتار وام گیرندگان عمل می نماید. به عبارت دیگر تسهیم اطلاعات اعتباری موجب می شود افراد با حساسیت بیشتری نسبت به عمل به تعهدات و حفظ اهلیت اعتباری خویش اقدام نمایند و بالاخره اینکه گزارشگری اعتباری می تواند انگیزه افراد را برای اخذ وامهای بیش از توان و اهلیت اعتباری شان از طریق مراجعه به بانکهای مختلف (و سوء استفاده از خلاء اطلاعاتی میان بانکها) کاهش دهد. شناخت تاثیرات و منافع تسهیم اطلاعات اعتباری کمک می نماید تا ذینفعان این سیستم (که عموماً بانکها و موسسات مالی و اعتباری و حتی سازمانهای ارائه دهنده خدماتی مانند تلفن و اینترنت و آب و برق هستند) مشارکت بیشتری برای تحق اهداف آن داشته باشند.
 

تئوری اطلاعات نامتقارن

بر اساس منطق این تئوری، عدم تقارن اطلاعاتی میان وام دهندگان و وام گیرندگان موجب می شود تا پدیده ای تحت عنوان «انتخاب نامساعد » بوجود آید. به این معنی که بیشتر، کسانی بتوانند از تسهیلات اعتباری بانکها بهره مند شوند که اهلیت اعتباری آنان ضعیف بوده و ریسکهای زیادی را به بانکها تحمیل می نمایند. به عبارت دیگر عدم شناخت کافی بانکها از وضعیت متقاضیان به دلیل عدم تسهیم اطلاعات اعتباری آنان در بانکهای مختلف، موجب می شود متقاضیان خوش حساب نادیده گرفته شده و در عمل، متقاضیان بد حساب با برخورداری از تسهیلات بانکها، موجبات افزایش نرخ نکول و مطالبات معوق بانکها را فراهم نمایند. عدم تقارن اطلاعات همچنین موجب بروز پدیده دیگری تحت عنوان «مخاطره اخلاقی » می شود. به این صورت که متقاضیان تسهیلات بانکها، منابع دریافتی را به جای سرمایه گذاری در بخشهای مولد اقتصاد، در بخشهای دلالی، واسطه گری، غیر مولد و متناقض با اهداف و سیاستهای بانکداری و نظام تامین مالی یک اقتصاد سالم صرف می نمایند. انحراف در مصرف منابع بانکها اصطلاحا «مخاطره اخلاقی » نامیده می شود.
 

بانکها چگونه می توانند «انتخاب نامساعد » و «مخاطره اخلاقی » را کاهش دهند؟

بطور رایج برای کاهش پدیده های فوق از روشهایی به شرح زیر در نظامهای بانکی دنیا استفاده می شود:
1- اخذ وثیقه از متقاضیان تسهیلات بانکها
2- مشارکت موثر در سهام پروژه هایی که تامین مالی آن را بانک انجام می دهد.
3- بررسی اهلیت اعتباری
4- کسب اطلاعات!!! 

سه روش اول در واقع جزو تکنولوژی های سنتی وام دادن محسوب می شود و به دلیل ناکارآمدی و هزینه های زیاد عموماً در نظامهای بانکی دنیا نقش و جایگاه خود را از دست داده اند. امروزه «کسب اطلاعات » یا اصطلاحاً وام دادن مبتنی بر سامانه های گزارشگری اعتباری، به عنوان یک تکنولوژی جدید و کارآمد در فضای بازارهای اعتباری دنیا مطرح شده و توانسته است اثرات شگرف و قابل ملاحظه ای را در توسعه این بازارها و بر طرف نمودن عدم تقارن اطلاعاتی در بر داشته باشد. منافع گزارشگری اعتباری در این زمینه آنقدر زیاد بوده است که سازمانهای بین المللی متولی توسعه اقتصادی، جهان را به سمت ارائه مشوقها و برنامه های کمکی و تبلیغی برای توسعه صنعت گزارشگری اعتباری سوق داده است. جایگاه گزارشگری اعتباری و ضرورت و اهمیت آن به اندازه ای پیشرفت کرده است که تقریباً هر ساله یک کنفرانس بین المللی فراگیر در مورد آن با هدایت و نظارت بانک جهانی یا موسسه IFC برگزار می شود. با توجه به اینکه گزارشگری اعتباری در ایران مطابق با مفهوم رایج بین المللی آن و مبتنی بر رعایت تمام استانداردهای جهانی (شامل استانداردهای بانک جهانی، IFC و حتی کمیته بال) از 8 سال پیش با تاسیس شرکت مشاوره رتبه بندی اعتباری ایران و مشارکت همه بانکهای کشور و هدایت و نظارت وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته و در حال تکمیل و گسترش می باشد، در هیات مدیره شرکت تصمیم گرفته شد در راستای افزایش آگاهی و دانش مدیران و کارکنان نظام بانکی و اقتصادی کشور در زمینه صنعت گزارشگری اعتباری، مجموعه سخنرانیهای انجام شده در ارتباط با ابعاد مختلف صنعت گزارشگری اعتباری در کنفرانس بین المللی 2013 پراگ (اروپا) در قالب یک شماره ماهنامه اعتبارسنجی منتشر شود. تنظیم مطالب ماهنامه به اینصورت بوده که در هر صفحه ترجمه دو اسلاید مربوط به هر سخنرانی گنجانده شده و در حاشیه هر صفحه توضیحاتی در ارتباط با هر اسلاید ارائه شده است. متن اسلایدها دقیقاً ترجمه متن اصلی سخنرانی های ارائه شده در کنفرانس بوده و توضیحات حاشیه ای به عنوان مطالب اضافه بر اساس مطالعات شرکت مشاوره رتبه بندی اعتباری ایران تنظیم شده است.

گزارشگری اعتباری به عنوان یک صنعت در جهان شناخته می شود که موسسات بین المللی مانند بانک جهانی و IFC در ارتباط با آن بصورت سالانه و مستمر کنفرانس های بین المللی برگزار می نمایند. مرور مباحث مطرح شده دراین کنفرانس ها اطلاعات بسیار با ارزشی را در خصوص وضعیت کشورهای مختلف دنیا در زمینه گزارشگری اعتباری را در اختیار خوانندگان قرار می دهد. مقاله حاضر نیز از این جهت اطلاعات با ارزشی دارد.
  • گزارش حاضر بر گرفته از گزارش جامع بانک جهانی است که بر مبنای اطلاعات جمع اوری شده از همه کشورهای دنیا تهیه گردیده است. ضمن مطالعه این مقاله جایگاه بسیار مهم صنعت گزارشگری اعتباری در توسعه اقتصادی کشورهای مختلف به خوبی قابل ترسیم و ارائه می باشد.
  • بر خلاف انتظار و علی رغم توسعه بسیار زیاد بانکها و خدمات بانکی در اغلب کشورهای جهان، آمار نمودار مقابل نشان می دهد که هنوز هم بسیاری از کشورهای جهان از این حیث بسیار عقب افتاده هستند.
  • خلاء موجود در تامین مالی شرکتهای کوچک و متوسط (کسری 70 درصدی درتامین مالی) آن هم تامین مالی شرکتهایی که ستون فقرات توسعه اقتصادی محسوب می شوند، بیانگر عمیق بودن مشکل است.
  • محروم بودن بیش از 60 درصد خانوارها از داشتن حساب بانکی بیانگر عمیق بودن شکاف میان اقشار برخوردار و غیر برخوردار از نظر توانایی مالی است.

آمار حسابهای بانکی مردم

آمار حسابهای بانکی مردمشاید باور این مساله بسیار سخت باشد که «در جهان نیمی از افراد در سن اشتغال فاقد حساب بانکی هستند. ». اما این مساله کاملا واقعیت دارد. تصویر مقابل نقشه کاملی از وضعیت حسابهای بانکی را در مناطق مختلف جهان ترسیم می نماید. وضعیت ایران در جدول فوق با رنگ قهوه ای نسبتا پررنگ نشان داده شده است. به این معنی که در مقایسه با میانگین بین المللی از سطح بالاتری قرار داریم. جزو کشورهایی هستیم که تعداد افراد دارای حساب بانکی در آن کشورها بین 50 تا 81 درصد کل جمعیت بزرگسالان آن است.

آمار حسابهای بانکی شرکتها

0 تا 60 % از شرکتهاي کوچک و متوسط در بازارهاي در حال توسعه فاقد حساب بانکی اند يا از خدمات بانکي محرومند. وضعیت ایران در جدول فوق اگرچه از امریکا و برخی کشورهای اروپایی پایینتر است اما در مجموع جزو کشورهایی است که با رنگ سبز نسبتا پر رنگ ترسیم شده و از جایگاه متوسطی برخوردار است.
 

کشورهای نیازمند اعتبارسنجی

G20بطورکلی دو گروه از کشورهای جهان که در اسلاید مقابل داخل دایره قرار گرفته اند نیازمند تاسیس سامانه های گزارشگری اعتباری هستند. به عبارت دیگر اینها کشورهایی هستند که یا فاقد گزارشگری اعتباری هستند یا گزارشگری اعتباری آنان فاقد کارایی لازم است. ایران نیز جزو این کشورها قرار گرفته است. شاید به این دلیل که علی رغم راه اندازی این صنعت در ایران، هنوز در مرحله سیاست گزاری و تصمیمات اعتباری، جایگاه عملیاتی و مناسبی برای آن ایجاد نشده است.

برنامه گروه 20 کشور صنعتي جهان براي ايجاد تامين مالي بنگاه هاي کوچک و متوسط
یکــی از برنامــه هــای ثابــت گروه 20 (بیســت کشــور بــزرگ صنعتی جهــان) ایجاد تامین مالــی فراگیر در کشورهایشــان اســت. به صراحت در برنامه های مذکــور راه حل فراگیری تامین مالی، در توســعه صنعت گزارشگری اعتباری در نظر گرفته شده است. لذا اهمیت موضوع تا اندازه ای اســت کــه تقریبا بطور ثابت این موضوع جزو دستور جلســات کنفرانسهای سالانه این کشــورها در چند ســال اخیر قرار گرفته است.
 

فراگیر نمودن تامین مالی

تامین مالی فراگیر به این معنی است که امکان تامین مالی هم در سطح خانوارها برای تامین نیازهای ضروری و هم در سطح بنگاهها برای تامین مالی اشتغال و سرمایه گذاری، باید برای همه اقشار و به سهولت فراهم شود. این یک زیرساخت ضروری برای بهبود فضای کسب و کار نیز محسوب می شود. نکته بسیار مهم این است که: گزارشگري اعتباري نقش کليدي براي گسترش دسترسي به تامين مالي دارا میباشد.

در توصیه های ارائه شده در اسلاید مقابل چند نکته کلیدی وجود دارد: 
1- اولا تاسیس زیرساخت مالی اولویت توسعه است.
2- ثانیا محور این زیرساخت بحث گزارشگری جامع اعتباری است.
3- ثالثا این سیستم گزارشگری باید هم اطلاعات کسب و کارها و هم اطلاعات مصرف کنندگان را توامان داشته باشد.
4- هم اطلاعات مثبت و هم اطلاعات منفی هر دو در این سیستم موجود باشد.

مسئولانه بودن تامین مالی
بيش از 7/ 2 ميليارد نفر و بيش از 400 ميليون کسب و کار از خدمات مالي پايه در جهان محرومند. راه حل بر طرف نمودن این مساله، فراگیر نمودن تامین مالی است. البته فراگیری تامین مالی نیازمند تحقق یک بحث پیش نیاز دیگر تحت عنوان «تامین مالی مسئولانه» است. به این معنی که فراگیری وقتی قابل تحقق است که وام گیرندگان بصورت مسئولانه عمل نموده و تعهدات خود را به موقع انجام دهند. سامانه های گزارشگری اعتباری هم اطلاعات منفی (سوابق منفی) و هم اطلاعات مثبت (به موقع عمل کردن به تعهدات) وام گیرندگان را ثبت نموده و گزارش می نمایند. نمودار فوق نشان می دهد که تسهیم اطلاعات مثبت و منفی موجب افزایش دسترسی به تامین مالی (فراگیری تامین مالی) می شود. این سامانه ها با ایجاد شفافیت و پاسخگو نمودن وام گیرندگان در مقابل تعهداتشان زمینه توسعه تامین مالی را فراهم می کنند. وقتی وام گیرندگان مسئولانه برخورد کنند، اقساط وامها به موقع بازپرداخت می شود و در نتیجه قدرت وام دهی بانکها افزایش می یابد. همچنین با افزایش اعتماد بانکها به مردم، زمینه پرداخت وامهای بیشتر فراهم می شود.

اطلاعات اعتباری مثبت
در نظامهای بانکی سنتی برای جلوگیری از معوق شدن مطالبات معمولا تلاش می شود تا با اطلاع رسانی اطلاعات منفی (استعلام سوابق منفی) در راه دریافت وامهای بیشتر برای افراد بدهکار مانع ایجاد نمایند. در این سیستم ها معمولا از نقش اطلاعات مثبت در کاهش مطالبات معوق غفلت می شود. آمارها نشان می دهد که تسهیم اطلاعات مثبت نقش زیادی در کاهش مطالبات معوق داشته اند. در ایران نیز در حال حاضر سامانه گزارشگری اعتباری شرکت مشاوره رتبه بندی اعتباری ایران هر دو نوع اطلاعات (مثبت و منقی) را در اختیار بانکها قرار می دهد.

شرکتهای کوچک و متوسط
سامانه های گزارشگری اعتباری برای توسعه تامین مالی به شرکتهای کوچک و متوسط نیز نقش تعیین کننده دارند. اسلاید مقابل نشان می دهد که شرکتهای کوچک و متوسط در کشورهای دارای سامانه های گزارشگری اعتباری از شانس بیشتری برای دستیابی به تامین مالی برخوردارند.

تسهیم اطلاعات جامع
همانطور که نمودار مقابل نشان می دهد بالاترین قدرت پیش بینی کنندگی مربوط به سامانه هایی است که هم از جهت نوع اطلاعات دارای جامعیت هستند (هم دارای اطلاعات منفی و هم دارای اطلاعات مثبت هستند) و هم از نظر دامنه تامین کنندگان اطلاعات کامل اند. به این معنی که علاوه بر اطلاعات بانکها، اطلاعات خرده فروشی ها (قبوض برق، تلفن، آب و....) و اطلاعات موسسات مالی کوچک را نیز جمع آوری نموده و در اختیار بانکها قرار دهند و برای تعیین رتبه اعتباری از آنها استفاده نمایند.

وضعیت ایران
سامانه گزارشگری اعتباری طراحی شده توسط شرکت رتبه بندی اعتباری ایران در حال حاضر از جهت داشتن اطلاعات مثبت و منفی کامل است اما از آنجاییکه فقط اطلاعات بانکها را جمع آوری می نماید، یک نقص مهم دارد. متاسفانه هنوز اطلاعات مربوط به خرده فروشی ها و قبوض خدماتی مانند برق و آب و تلفن وارد این سیستم نشده است. البته به جز اطلاعات مثبت و منفی بانکی، اطلاعات منفی مالیاتی، گمرکی و چکهای برگشتی بانک مرکزی نیز در این سیستم وارد شده و مورد استفاده بانکها قرار گرفته است.

تقویت قدرت اعتباری بانکها
سامانه اعتبارسنجي يک راهکار مناسب و تجربه شده در بسیاری از کشورهای جهان براي تقويت ارائه تسهيلات اعتباري به بخشهای مختلف جامعه است. بویژه در دو حوزه شامل تامین مالی خانوارها و تامین مالی بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط تاثیرگذاری این سامانه ها در بسیاری از اقتصادهای دنیا بسیار شگفت انگیز بوده است.
 
 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ

86084728-86084662-86082841

تهران – خیابان گاندی – کوچه یکم – پلاک 2 – طبقه پنجم

.
.