جمعه 26 مرداد 1397   02:09:56
اعتبار سنجی : ایجاد اطمینان
نشریات و مقالات
28خرداد1397ضرورت تأسیس نهاد رتبه بندی بانک های کشور مبتنی بر الگوهای جهانی

ضرورت تأسیس نهاد رتبه بندی بانک های کشور مبتنی بر الگوهای جهانی

صنعــت بانکداري یکی از بــا اهمیت ترین بخش هاي اقتصاد هر کشــور به شمار می آید که با ســاماندهی و مدیریت مناســب منابع و مصارف خود، می تواند زمینه هاي رشــد و شکوفایی اقتصاد را فراهم آورد. یک سیســتم بانکی ســالم به دلیل نقش مهمــی کــه در واســطه گری مالــی دارد، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار اســت. بانک ها دارای تأثیرات خارجی مثبت از قبیل گردآوری پس اندازها، تخصیص منابــع و فراهم نمــودن نقدینگی و خدمــات پرداخت هستند که در کشورهای در حال توسعه از جمله کشور ما که دارای بازارهای مالی کمتر توســعه یافته هستند، مهمتریــن تأمین کننده مالی بخش تولید می باشــد. با توجه به ارتباط عملکرد سیســتم بانکی با بخش های کلان اقتصاد کشــورها، هر گونه بی ثباتی و بحران در آن می تواند موجب نوســان و اختــلال در متغیرهای کلان اقتصادی بالاخص تولید شود. بانک ها در سمت دارایی هــا و بدهی ها با ریســک های مختلفی مواجه هســتند. از جمله اینکه در ســمت دارایی ها با ریسک قیمت گــذاری پروژه ها، ریســک اعتباری و ریســک نقدشــوندگی و در سمت بدهی ها نیز با ریسک اعتماد مشتریان مواجه هستند. 



صنعــت بانکداري یکی از بــا اهمیت ترین بخش هاي اقتصاد هر کشــور به شمار می آید که با ســاماندهی و مدیریت مناســب منابع و مصارف خود، می تواند زمینه هاي رشــد و شکوفایی اقتصاد را فراهم آورد. یک سیســتم بانکی ســالم به دلیل نقش مهمــی کــه در واســطه گری مالــی دارد، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار اســت. بانک ها دارای تأثیرات خارجی مثبت از قبیل گردآوری پس اندازها، تخصیص منابــع و فراهم نمــودن نقدینگی و خدمــات پرداخت هستند که در کشورهای در حال توسعه از جمله کشور ما که دارای بازارهای مالی کمتر توســعه یافته هستند، مهمتریــن تأمین کننده مالی بخش تولید می باشــد. با توجه به ارتباط عملکرد سیســتم بانکی با بخش های کلان اقتصاد کشــورها، هر گونه بی ثباتی و بحران در آن می تواند موجب نوســان و اختــلال در متغیرهای کلان اقتصادی بالاخص تولید شود. بانک ها در سمت دارایی هــا و بدهی ها با ریســک های مختلفی مواجه هســتند. از جمله اینکه در ســمت دارایی ها با ریسک قیمت گــذاری پروژه ها، ریســک اعتباری و ریســک نقدشــوندگی و در سمت بدهی ها نیز با ریسک اعتماد مشتریان مواجه هستند. 
بنابراین با توجه به ریســک های مختلفی که یک بانک با آن مواجه است و با تأکید بر نقش واسطه گری مالی آن، شناســایی و پایش ســامت بانک ها دارای اهمیت اســت. در واقع این شناخت و پایش علاوه بر کمک به سیاست گذاران، مواردی همچون بهبود عملکرد نیروهای بازار در جریان تصمیمات ســرمایه گذاری و وام دهی و شناخت مشــکلات بالقوه در مراحل اولیه، به منظور جلوگیری و کاهش احتمال وقوع شوکه ای ناگهانــی و نهایتاً بهبود جریان تخصیص منابع مالی را در بر دارد.
 باتوجــه به اهمیــت موضوع رتبه بنــدی بانک ها براساس میزان سلامت مالی، در سطح بین الملی تلاش شده است، مکانیسم های رتبه بندی بانک ها طراحی و به طور مداوم شــرایط ثبات و ســلامت بانک ها مورد ارزیابــی قرار گیرد. رتبه بنــدي بانك‌ها، به تمامي ذي نفعان و تصميم گيران از جمله وام گيرندگان، سپرده گذاران، اســتفاده‌كنندگان از خدمات، تامين‌كنندگان، ســهامداران، مديران، كاركنان و ... ديدگاه روشــن و شــفافي از وضعيت بانك در مقايســه با سازمانهاي داراي فعاليت مشابه ارائه می نمايد. اين امر در محيط رقابتي امــروز كه دوام و بقاي ســازمانها به كيفيت تصميمات ذينفعان بستگي دارد از اهميت قابل توجهي برخوردار بوده و نقش مهمي در بهبود عملكرد بانك‌ها در راستاي اهداف و رسالت آنها خواهد داشت. 
نهادهــای رتبه بندی در دنیا دارای ســابقه طولانی است، اما درکشور ما علیرغم ضرورت ایجاد آن، هنوز نهاد مستقل از ساختار بانک مرکزی ایجاد نشده است. بنابراین با توجه به فقدان وجود این نهاد، در این طرح، ایجاد نهاد رتبه بندی بانک ها پیشــنهاد شده است. در ادامه ضمن بیان ضرورت ایجاد این نهاد، ساختار کلی آن و روش پیشنهادی رتبه بندی نیز بیان می شود.

الزامات ادغــام در نظام مالی بین المللی و ضرورت ایجاد نهاد رتبه بندی بانک ها
در کشور ما نیز شــبکه بانکی کشور یکی از مهمترین بخش های مالی اســت که ارتبــاط تنگاتنگ با بخش اقتصــاد کلان دارد. بحران هــای مالی در کشــور و ورشکسته شــدن برخی از مؤسسات مالی مانند میزان و ثامن الحجج ادغام ســایر مؤسســاتی که در معرض ورشکســتگی قرار گرفته اســت، موجب شــده است کــه سیاســتگذارن بانــک مرکزی و بخــش نظارت غیرحضــوری آن تمرکز بیشــتری بر ســامت مالی مؤسســات پولی و اعتباری داشــته باشند. هر چند که ارزیابی ســلامت بانک ها و رتبه بندی آنها با استفاده از مدل های اســتاندارد رتبه بندی، ســابقه ديرينه اي در ســطح بانكداري دنيا دارد و نهادهاي تخصصي مهم و شناخته شده اي براي اين امر ايجاد شده است، ليكن در ســطح سيستم بانكي كشور، تاكنون به این موضوع، به صــورت تخصصي، به عنوان يك ضرورت نگريســته نشــده اســت، هر چند برخی نهادها نظیر وزارت امور اقتصادي و دارايي، ســازمان مدیریت صنعتی، شركت مشاوره رتبه بندي اعتباري ايران و ... اقداماتي را در اين زمينه انجام داده اند.
 بانک مرکزی نیز به عنوان ناظر بر عملکرد بانک ها نیازمند رتبه بندی بانک ها است و بخش نظارتی نیز در چارچــوب کملز رتبه بندی بانک ها را انجام می دهد. اما نتایج حاصل از رتبه بندی بانک ها منتهی به طراحی مکانیسم های تشویقی و تنبیهی برای بانک ها می شود. اگر چــه بانک مرکزی رهنمودهــای کلی برای انجام عملیات بانکی سالم ارائه می دهد اما حل مسائل بانکی مستلزم انجام مشاوره های موردی در مورد مسائل است که این مورد نیازمند تأســیس نهاد مستقل رتبه بندی است. 
بنابراین به نظر می رســد، ضروری است، یک نهاد مجزا و مســتقل از بانــک مرکزی نیز بــه رتبه بندی بانک ها بر اســاس اســتانداردهای بین المللی بپردازد کــه وظیفه آن علاوه بــر تعیین رتبــه بانک ها، ارائه مشورت های کارشناســانه برای حل مسائل پیشروی بانک ها باشد. معیارهای تخصیص رتبه بندی بانک ها با توجه به رویکرد رتبه بندی داخلی (مؤسســه رتبه بندی معتبر داخلی (یا خارجی) تخصیص توســط مؤسسات رتبه بندی به ناشــران اوراق قرضه امــا متفاوت می باشــد. این تفاوت ها که عمدتا شــامل ســه عامل اصلی می باشــند، از جمله مهمتریــن دلایل کاربردی برای راه اندازی یک سازمان رتبه دهی اعتباری مستقل از بانک مرکزی است که در ادامه به طور خلاصه آمده است: 
۱-۱) موسســات رتبه بندی بــه نمایندگی از طرف ســرمایه گذاران، در بازار اوراق قرضه اقدامات نظارتی انجام می دهند. به این معنی که به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین ناشــر یک ابزار مالی و ســرمایه گذاران در مورد توانایی بازپرداخت بدهی توســط ناشر کمک می کنند. بنابراین، آنها ناشــران اوراق قرضه و ســایر اورق بهادار با درآمد ثابت در بازارهای سرمایه را ارزیابی می کننــد. بنابراین بدیهی اســت کــه از نظر ضمانت اجرایی در بعد خرد سلامت مالی و با ورود به جزییات کافی از وضعیت پرتفوی بانک قضاوت جامعی در مورد رتبه بانک برای سرمایه گذاری ارائه خواهند داد.
۲-۱) دومین تفاوت ناشــی از دسترسی به اطلاعات اســت. معمولا اطلاعاتی که بانــک مرکزی به عنوان ناظر پولی برای ارزیابی رتبه اعتباری بانک ها اســتفاده می کنند، به عنوان بخش کوچکی از ســایر اطلاعات جامعی اســت که یک مؤسســه رتبه بندی داخلی با دسترســی به اطلاعات جامع تر (قیمت سهام، تفاوت بین قیمت خرید و فــروش اوراق قرضه، صورت های مالی حسابرسی شــده و غیره) در رتبه بندی اعتباری خود به کار می گیرد. 
۳-۱) ســرانجام اینکــه، فعالیت های مؤسســات و بانک ها توسط سیســتم های انگیزشی متفاوتی هدایت می شــوند. مؤسســات رتبه بندی به دنبــال ارائه یک اظهارنظر اعتباری مســتقل به ســرمایه گذاران براساس مجموعه ای از معیارهای دقیق و عینی هستند. اگر چه آنها حق الزحمه خود را از شــرکت های رتبه بندی  شده اخذ می کنند اما باید شــهرت خود یا به عبارتی اعتبار اظهارنظرهایشان را حفظ کنند تا بتوانند در این کسب و کار باقی بمانند. اما با توجه به تجربیات بحران مالی مؤسسات نظارتی همواره با نوعی اغماض در مورد رتبه ســلامت مالی بانک های بزرگ و کوچک نظر خود را اعمال می کنند.
 بنابراین مهمتریــن وظایف مرتبط  این نهاد عبارت هستند از:
 تعیین رتبه بانک ها بر اساس استانداردهای بین المللی
 شناسایی بانک های در معرض خطر
 ارائه تحلیل های مالی کارشناســی برای شناســایی مسائل پیشروی بانک های مورد بررسی ارائه مشاوره های کارشناســی برای بهبود وضعیت بانک ها 
برقراری ارتباط با نهادهای رتبه بندی  معتبر در سطح دنیا 

مهمتریــن اهداف ایجاد نهــاد رتبه بندی بانک ها 
مهمترین اهداف ایجاد نهادی مستقل از بانک مرکزی تحت عنوان نهاد رتبه بندی بانک ها عبارت هستند از: 
کمک به نهاد ناظر بانک مرکزی 
کمک به بانکداران و سهامدارن بلند مدت 
کمک به سپرده گذاران و ســرمایه گذاران کوتاه مدت

پیشنهاد اجرای رتبه بندی بانک ها
 بــا توجه به ســاختار نهادهای رتبه بنــدی مودیز و S&P بهتر اســت ســاختار متناسب با ســاختار شبکه بانکی کشــور و اقتصاد کلان کشــور طراحی شــود. همجنین با بکارگیری روش های استاندارد رتبه بندی، بــرای رتبه بندی بانک ها چند محور اساســی در نظر گرفته شــود. محور اول رتبه بنــدی بانک ها از منظر ســلامت و در سرفصل های كفايت ســرمايه، كيفيت دارايي هــا، كيفيــت مديريت، كيفيت درآمد و ســود آوري، كيفيــت نقدشــوندگي و ميزان حساســيت به ريســك بازار صورت پذیرد، برای این منظور پیشنهاد می شــود، از شاخص های اســتاندارد توسط نهادهای مختلــف رتبه بندی بــه خصوص مودیــز و p&s و intelligence Capital به کار گرفته شــده اســت، استفاده شود. 
همچنین در ســال های اخیر، بالاخص پس از بحران مالــی 2007-2008 ،علاوه بــر رتبه بندی بانک ها از منظر ســلامت، ارزیابی مدل کســب و کار بانک ها، حاکمیت شــرکتی، کیفیت مدیریــت، مدیریت منابع انســانی، فرآیند کنترل و حسابرسی، سیستم فنآوری اطلاعــات، بودجه ریزی و برنامه ریزی اســتراتژیک با بکارگیری شــاخص های کیفی، نیز مــورد توجه قرار گرفته اســت. بنابراین با توجــه به تحولات مربوط به معیارهــای رتبه بندی بانک ها، در ایــن طرح در گام نخست، پیشنهاد می شــود، رتبه بانک ها با بکارگیری معیارهای کمی تعیین شــود. سپس در گام دوم، سایر موارد کیفی نیز به این مدل اضافه شود.
 
امتیاز دهی
 
 

نسخه قابل چاپ

86084728-86084662-86082841

تهران – خیابان گاندی – کوچه یکم – پلاک 2 – طبقه پنجم

.
.